ติดตั้งโซล่าเซลล์โรงงาน ควรเลือกขนาดกี่ kW ถึงจะพอดีกับการใช้ไฟ
คำถามของโรงงานส่วนมากคือ “ค่าไฟเท่านี้ควรติดโซล่าเซลล์กี่ kW” แต่ขนาดระบบที่คุ้มไม่ได้แปรผันตรงกับยอดค่าไฟรายเดือน เพราะโรงงานที่ใช้ไฟเท่ากันอาจมีรูปแบบโหลดต่างกัน โรงงานหนึ่งเดินเครื่องกลางวันต่อเนื่อง ขณะที่อีกแห่งใช้โหลดสูงช่วงกลางคืน หากติดจากค่าไฟรวมอย่างเดียว โรงงานอาจผลิตไฟเกินในวันหยุดหรือได้ระบบเล็กเกินจนคำนวนหาต้นทุนค่าไฟผิดพลาดได้
การออกแบบเบื้องต้นต้องหาจุดตัดของ 4 ข้อ ได้แก่ ปริมาณใช้ไฟช่วงที่มีแดด พื้นที่หลังคาที่ใช้ได้จริง ข้อจำกัดระบบไฟ และรูปแบบการลงทุน จากนั้นจึงจำลองพลังงานรายชั่วโมงและผลตอบแทน ไม่ควรเริ่มจากจำนวนแผงเพียงอย่างเดียว
1. อ่านบิลไฟให้เป็น อย่าดูแค่ยอดชำระค่าไฟ
รวบรวมบิลย้อนหลังอย่างน้อย 12 เดือนเพื่อดูหน่วยพลังงาน kWh, Maximum Demand, ค่าเพาเวอร์แฟกเตอร์ และความผันผวนตามฤดูกาล แยกเดือนผลิตเต็มกำลัง ช่วงหยุดซ่อม และช่วงที่คำสั่งซื้อลดลง เพราะค่าเฉลี่ยอาจทำให้ระบบใหญ่เกินความต้องการจริง
Maximum Demand หรือ MD สะท้อนกำลังสูงสุดที่เกิดในช่วงคิดค่าไฟ แต่โซล่าเซลล์จะช่วยลด MD ได้มากน้อยเพียงใดขึ้นกับเวลาที่ Peak เกิด หาก Peak เกิดหลังพระอาทิตย์ตก ระบบโซลาร์อย่างเดียวอาจลดหน่วยพลังงานได้แต่ไม่ลด MD ตามที่คาด จึงต้องดูข้อมูลเวลา ไม่ใช่ดูตัวเลข MD ตัวเดียว
2. ใช้ Load Profile หาโหลดฐานกลางวัน
Load Profile แบบ 15 หรือ 30 นาทีช่วยเห็นเส้นการใช้ไฟตลอดวัน ให้แยกวันทำงาน วันเสาร์ วันอาทิตย์ และวันหยุดยาว แล้วหาปริมาณโหลดขั้นต่ำช่วงประมาณเช้าถึงบ่ายที่เกิดซ้ำเป็นประจำ ระบบที่เน้นใช้เองควรออกแบบให้กำลังผลิตส่วนใหญ่ไม่สูงกว่าโหลดที่รับได้ในช่วงนั้น
หากโรงงานมีเครื่องทำความเย็น Compressor ปั๊ม หรือสายการผลิตที่ทำงานต่อเนื่อง Load Profile มักเหมาะกับ Solar Rooftop มากกว่าโรงงานที่เปิดเครื่องเป็นช่วงสั้น การย้ายกระบวนการบางอย่างมาอยู่ช่วงแดด เช่น ชาร์จรถยกหรือผลิตน้ำเย็นล่วงหน้า อาจเพิ่ม Self-consumption ได้โดยไม่ต้องเพิ่มแผง
3. ประเมินพื้นที่หลังคาที่ใช้ได้จริง
พื้นที่หลังคาจากแบบอาคารไม่เท่ากับพื้นที่ติดตั้ง ต้องหักทางเดินซ่อมบำรุง ระยะร่น ช่องแสง พัดลมระบายอากาศ ถังน้ำ เงาจากอาคาร และโซนที่โครงสร้างรับน้ำหนักไม่พอ แผงวัตต์สูงช่วยลดจำนวนแผงต่อกำลังติดตั้ง แต่ไม่ได้แก้ข้อจำกัดเรื่องน้ำหนัก จุดยึด หรือแรงลม
ควรมีวิศวกรโครงสร้างตรวจสภาพแป แผ่นหลังคา สนิม รอยรั่ว และอายุอาคาร พร้อมกำหนดวิธียึดที่ไม่ทำลายระบบกันน้ำ โรงงานที่มีฝุ่น ไอเคมี หรือไอเกลือต้องตรวจความเหมาะสมของวัสดุและมาตรฐานอุปกรณ์เพิ่ม
4. ตรวจระบบไฟ หม้อแปลง และข้อจำกัด Export
สำรวจ Single Line Diagram, ขนาดหม้อแปลง, Main Distribution Board, ระดับแรงดัน, กระแสลัดวงจร, Protection และพื้นที่ตู้ หากโครงการมีหลายอาคาร ต้องตัดสินใจว่าจะรวมจุดเชื่อมต่อหรือแยก Inverter ตามโหลดและหลังคา
หากไม่ต้องการส่งไฟย้อน ต้องออกแบบ Zero Export และตำแหน่งวัดให้สัมพันธ์กับระบบจริง โรงงานที่มี Generator, Capacitor Bank หรือระบบไฟสำรองต้องทดสอบ Logic การทำงานร่วมกัน ไม่ควรติดอุปกรณ์กันไฟย้อนโดยไม่ตรวจสถาปัตยกรรมไฟฟ้าทั้งไซต์
ประเมินขนาดเบื้องต้น
เริ่มจากกำหนดเพดาน 3 ค่า: ขนาดตามโหลดกลางวัน ขนาดตามพื้นที่หลังคา และขนาดตามข้อจำกัดระบบไฟ ขนาดเริ่มต้นควรไม่เกินค่าต่ำสุดของทั้งสาม จากนั้นจำลองพลังงานด้วยข้อมูลรังสีอาทิตย์ อุณหภูมิ มุมแผง การสูญเสีย และตารางเดินเครื่องจริง
ตัวอย่าง: หากโรงงานมีโหลดฐานกลางวัน 600kW แต่หลังคาติดตั้งได้ 900kWp และระบบไฟรองรับ 750kW จุดเริ่มออกแบบไม่ควรเลือก 900kWp อัตโนมัติ ต้องจำลองหลายขนาด เช่น 550, 650 และ 750kWp แล้วเทียบ Self-consumption, พลังงานส่วนเกิน, เงินลงทุน และแผนขยายกำลังผลิต ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่าง ไม่ใช่ขนาดสำหรับทุกโรงงาน
EPC หรือ Solar PPA มีผลต่อขนาดอย่างไร
EPC เหมาะกับโรงงานที่พร้อมลงทุนและต้องการเป็นเจ้าของสินทรัพย์ จึงอาจพิจารณาขนาดจากผลตอบแทนตลอดอายุระบบ ส่วน Solar PPA ให้ผู้ให้บริการลงทุนและขายไฟที่ผลิตได้ เงื่อนไขราคาค่าไฟขั้นต่ำ ระยะสัญญา ปริมาณรับซื้อ และความเสี่ยงไฟส่วนเกินจะมีผลต่อขนาด การจำลองต้องใช้สมมติฐานสัญญาจริง ไม่ใช่เทียบเฉพาะคำว่า “ติดตั้งฟรี”
ข้อมูล 12 รายการที่ควรส่งให้บริษัทติดตั้งโซล่าเซลล์โรงงาน
1. บิลค่าไฟย้อนหลัง 12 เดือน 2. Load Profile 15/30 นาที 3. วันและกะการผลิต 4. แผนเพิ่มเครื่องจักร 5. แบบหลังคาและอาคาร 6. Single Line Diagram 7. ขนาดหม้อแปลง 8. รูป MDB และตู้ไฟ 9. ประวัติซ่อมหลังคา 10. ข้อกำหนดความปลอดภัยโรงงาน 11. เป้าหมายลดค่าไฟ/คาร์บอน 12. รูปแบบลงทุน EPC หรือ PPA
ขนาดโซล่าเซลล์โรงงานที่เหมาะสมไม่ได้เริ่มจากค่าไฟหรือพื้นที่หลังคาเพียงอย่างเดียว แต่เริ่มจาก Load Profile แล้วตรวจทานกับโครงสร้างและระบบไฟ การขอข้อเสนอหลายขนาดบนฐานข้อมูลเดียวกันช่วยให้ฝ่ายวิศวกรรม การเงิน และจัดซื้อเห็น Trade-off ชัดก่อนตัดสินใจ
FAQ
โรงงานที่มีจ่ายค่าไฟหนึ่งล้านบาทควรติดแผงโซล่าเซลล์กี่ kW
ยังตอบไม่ได้จากยอดเงิน เพราะอัตราค่าไฟ เวลาใช้ไฟ วันหยุด และ MD ต่างกัน ต้องดู kWh รายเดือนและ Load Profile อย่างน้อยก่อนประเมิน
ถ้าต้องการติดแผงโซล่าเซลล์เต็มหลังคาคุ้มที่สุดหรือไม่
ไม่เสมอไป หากผลิตเกินโหลดกลางวันและไม่มีเงื่อนไขขายไฟหรือเก็บพลังงาน ระบบที่เล็กกว่าอาจมีสัดส่วนใช้เองและผลตอบแทนดีกว่า
Solar Rooftop ลด MD ได้แน่นอนหรือไม่
ไม่แน่นอน ต้องดูเวลาที่ MD เกิดและความเสถียรของกำลังผลิต หาก Peak อยู่ตอนค่ำ ผลต่อ MD อาจน้อยกว่าผลต่อหน่วย kWh
