น้ำท่วมใช้ไฟจากโซล่าเซลล์ได้ในบางกรณี เช่น การไฟฟ้าหยุดจ่ายไฟในพื้นที่ แต่บ้านและวงจรสำรองไฟยังแห้ง ปลอดภัย และติดตั้งระบบที่รองรับการทำงานขณะไฟดับอย่างถูกต้อง อย่างไรก็ตาม หากน้ำเข้าถึงอุปกรณ์หรือวงจรไฟฟ้า ไม่ควรเปิดใช้ระบบต่อเพียงเพราะยังมีพลังงานเหลือในแบตเตอรี่
สำหรับบ้านที่อยู่ในจังหวัดหรือเขตเสี่ยงน้ำท่วม การติดตั้ง Hybrid Inverter และแบตเตอรี่โซลาร์เซลล์ไว้ชั้น 2 อาจทำได้ แต่ต้องตรวจสอบข้อกำหนดของอุปกรณ์ โครงสร้างอาคาร ตำแหน่งติดตั้ง และการแยกวงจรไฟฟ้าร่วมกัน ไม่ใช่เพียงย้ายเครื่องขึ้นที่สูงแล้วถือว่าระบบปลอดภัยทั้งหมด
บทความนี้จะช่วยให้เจ้าของบ้านเข้าใจข้อจำกัดของระบบสำรองไฟ พร้อมแนวทางพิจารณาผลิตภัณฑ์ Huawei, Sigenergy, Solis, Deye และ Atmoce ก่อนออกแบบระบบกับผู้ติดตั้ง
น้ำท่วมกับไฟดับ ต่างกันอย่างไรต่อการใช้โซลาร์เซลล์?
สิ่งแรกที่ต้องแยกให้ชัดคือ ไฟดับจากโครงข่าย กับ น้ำเข้าระบบไฟฟ้าภายในบ้าน เพราะทั้งสองสถานการณ์มีเงื่อนไขความปลอดภัยต่างกัน
| สถานการณ์ | ใช้ไฟจากโซลาร์เซลล์หรือแบตเตอรี่ได้หรือไม่? |
|---|---|
| การไฟฟ้าดับไฟในพื้นที่ แต่บ้านและระบบไฟยังแห้ง | อาจใช้ได้ หากระบบรองรับโหมดสำรองไฟและตัดแยกจากโครงข่ายอย่างถูกต้อง |
| น้ำท่วมชั้นล่าง แต่ชั้นบนยังแห้ง | ต้องมีวงจรสำรองที่แยกจากส่วนถูกน้ำท่วมอย่างปลอดภัย และผ่านการประเมินระบบ ไม่ควรตัดสินจากตำแหน่งแบตเตอรี่เพียงอย่างเดียว |
| น้ำเข้าถึงอินเวอร์เตอร์ แบตเตอรี่ ตู้ไฟ หรือจุดเชื่อมต่อ | ต้องหยุดใช้งานตามแผนฉุกเฉินเมื่อทำได้อย่างปลอดภัย และให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจสอบ |
| น้ำลดแล้ว แต่อุปกรณ์เคยจมน้ำ | ห้ามเปิดกลับมาใช้เอง ต้องตรวจสอบและดำเนินการตามคำแนะนำผู้ผลิต |
PEA แนะนำให้บ้านสองชั้นที่มีสวิตช์แยกแต่ละชั้นตัดไฟส่วนชั้นล่างก่อนน้ำท่วมถึง และห้ามใช้งานปลั๊กที่ถูกน้ำท่วม ส่วนบ้านที่มีโซลาร์เซลล์และแบตเตอรี่ต้องพิจารณาแหล่งจ่ายไฟเหล่านี้เพิ่มเติม เพราะการตัดไฟจากการไฟฟ้าไม่ได้ยืนยันว่าทุกวงจรภายในบ้านหมดไฟแล้ว
ทำไมมีแผงโซลาร์เซลล์ แต่ไฟดับแล้วใช้ไฟไม่ได้?
ระบบ On-Grid ทั่วไปทำงานร่วมกับโครงข่ายการไฟฟ้า เมื่อไฟฟ้าจากโครงข่ายหาย ระบบจะหยุดจ่ายไฟตามการทำงานป้องกันการจ่ายไฟแบบเกาะโดด หรือ Anti-islanding จึงไม่ควรเข้าใจว่ามีแผงบนหลังคาแล้วจะใช้ไฟในบ้านได้ทุกครั้งที่ไฟดับ
หากต้องการ solar battery สำรองไฟ ต้องออกแบบระบบให้มีองค์ประกอบที่ทำงานร่วมกัน ได้แก่ อินเวอร์เตอร์หรือระบบแปลงพลังงานที่รองรับโหมดสำรอง แบตเตอรี่ อุปกรณ์ตัดแยกโครงข่าย และวงจรโหลดสำรองตามข้อกำหนดของรุ่นนั้น
เช่น Solis อธิบายว่า Hybrid Inverter ตระกูล S6-EH มี Backup Port สำหรับโหลดสำคัญ โดยขณะไฟดับจะใช้พลังงานที่มีจากแบตเตอรี่และระบบ PV จ่ายให้โหลดสำรองตามการออกแบบระบบ
ดังนั้น คำถามว่า “Hybrid Inverter ไฟดับแล้วใช้ได้ไหม?” ต้องตรวจสอบทั้งรุ่นอุปกรณ์และการติดตั้งจริง
ติดตั้ง Hybrid Inverter และแบตเตอรี่โซลาร์เซลล์ไว้ชั้น 2 ได้ไหม?
อาจจะติดตั้งได้ หากคู่มือรุ่นนั้นอนุญาตและพื้นที่ผ่านการประเมินด้านโครงสร้าง ระบบไฟฟ้า และความปลอดภัย
หลักการเลือกพื้นที่ติดตั้งจากคู่มือ Huawei LUNA2000 ระบุให้หลีกเลี่ยงจุดที่อาจจมน้ำ พื้นที่ติดตั้งต้องรับน้ำหนักอุปกรณ์ได้ และต้องพิจารณาสภาพแวดล้อม เช่น ความชื้น การระบายความร้อน และแหล่งน้ำรั่วใกล้อุปกรณ์ หลักเกณฑ์เหล่านี้ทำให้เห็นว่าความสูงจากพื้นเป็นเพียงส่วนหนึ่งของการประเมินเท่านั้น
ก่อนเลือกติดตั้งชั้น 2 ควรตรวจสอบเรื่องต่อไปนี้
1.น้ำหนักและจุดรับแรงของอาคาร
ต้องประเมินน้ำหนักรวมของแบตเตอรี่ทุกโมดูล อินเวอร์เตอร์ ฐาน และชุดยึด รวมถึงตำแหน่งรับแรง ไม่ควรเลือกวางบนระเบียงหรือพื้นยื่นโดยยังไม่ได้ตรวจสอบความสามารถในการรับน้ำหนัก
2. ตำแหน่งและพื้นที่รอบอุปกรณ์
ต้องมีระยะห่างและสภาพแวดล้อมตามคู่มือ ไม่กีดขวางทางหนีไฟ และให้ผู้ติดตั้งตรวจสอบข้อจำกัดของการติดตั้งภายในอาคาร โดยเฉพาะพื้นที่ใกล้ห้องนอน บันได และวัสดุติดไฟ
3. ระยะสายและความเข้ากันได้ของระบบ
การย้ายอินเวอร์เตอร์หรือแบตเตอรี่ขึ้นชั้นบนอาจทำให้ระยะสายไฟและสายสื่อสารเปลี่ยนไป ต้องตรวจสอบขนาดสาย แรงดันตก ระยะที่ผู้ผลิตอนุญาต และการป้องกันสาย ไม่ควรต่อขยายจากระบบเดิมโดยไม่มีการคำนวณ
4. การเข้าถึงเพื่อบำรุงรักษาและหยุดระบบ
ต้องมีทางขนย้ายและพื้นที่ทำงานที่เหมาะสม พร้อมจุดหยุดระบบซึ่งเข้าถึงได้อย่างปลอดภัยเมื่อเกิดเหตุ ไม่ต้องเดินผ่านบริเวณน้ำท่วมเพื่อไปตัดไฟ
วางระบบสำรองไฟอย่างไรให้เหมาะกับบ้านเสี่ยงน้ำท่วม?
แยกวงจรสำรองไฟออกจากวงจรชั้นล่าง
การยกแบตเตอรี่ขึ้นชั้น 2 แต่ยังให้ระบบสำรองจ่ายไฟเข้าปลั๊กชั้นล่างที่อาจถูกน้ำท่วม ยังคงมีความเสี่ยง
แนวทางที่ควรให้วิศวกรพิจารณาคือ ตู้โหลดสำรองเฉพาะวงจรที่จำเป็นและอยู่ในพื้นที่ปลอดภัย เช่น แสงสว่าง พัดลม อุปกรณ์สื่อสาร และปลั๊กใช้งานจำเป็น โดยต้องตรวจสอบเส้นทางสายและจุดต่อทั้งหมดด้วย
ตู้ไฟ อุปกรณ์สลับแหล่งจ่าย และจุดเชื่อมต่อที่จำเป็นต่อการสำรองไฟก็ควรอยู่ในตำแหน่งที่ประเมินแล้วว่าเหมาะสม ไม่ใช่ป้องกันเฉพาะอินเวอร์เตอร์กับแบตเตอรี่
มีระบบตัดแยกจากโครงข่ายและป้องกันไฟรั่วครบถ้วน
ระบบสำรองไฟต้องไม่จ่ายไฟย้อนเข้าโครงข่ายที่ถูกตัดเพื่อความปลอดภัย และต้องมีระบบป้องกันที่ทำงานได้ทั้งตอนใช้ไฟการไฟฟ้าและตอนทำงานจากแบตเตอรี่
คู่มือ Huawei SmartGuard ระบุให้มีอุปกรณ์ป้องกันไฟรั่วสำหรับโหลดสำรอง เพราะขณะทำงานแบบ Off-grid ไม่สามารถพึ่งการป้องกันจากเมนเบรกเกอร์ฝั่งโครงข่ายเพียงอย่างเดียวได้ การเลือก RCD/RCBO ระบบสายดิน และการจัดการสายนิวทรัลจึงต้องเป็นงานออกแบบตามอุปกรณ์จริง
เลือกสำรองเฉพาะเครื่องใช้ไฟฟ้าที่จำเป็น
ควรเริ่มจากคำถามว่า “เมื่อไฟดับต้องการให้อะไรทำงานต่อ?” ก่อนเลือกความจุแบตเตอรี่
ไฟส่องสว่าง พัดลม และการชาร์จโทรศัพท์ใช้พลังงานต่างจากเครื่องปรับอากาศ เตาไฟฟ้า หรือเครื่องทำน้ำอุ่นมาก ส่วนอุปกรณ์ที่มีมอเตอร์ต้องพิจารณากำลังไฟช่วงเริ่มทำงานเพิ่มเติม
หากมีเครื่องมือแพทย์ที่จำเป็นต่อชีวิต ต้องวางระบบสำรองเฉพาะตามข้อกำหนดของเครื่อง ไม่ควรถือว่าระบบสำรองไฟบ้านทั่วไปทดแทนได้โดยอัตโนมัติ
เตรียมแบตเตอรี่สำรองก่อนเกิดปัญหา
ระบบบางรุ่นตั้งระดับพลังงานที่กันไว้สำหรับไฟดับได้ เช่น SigenStor มีการตั้งค่า Backup Reserve ผ่าน mySigen ในระบบที่มี Gateway ตามเงื่อนไขที่คู่มือระบุ อย่างไรก็ตาม พลังงานที่สำรองไว้ต้องสัมพันธ์กับความต้องการใช้งานและแผนรับมือของบ้าน
ในช่วงฝนตกต่อเนื่อง ไม่ควรวางแผนโดยสมมติว่าแผงจะผลิตไฟได้เต็มกำลังทุกวัน และเมื่อมีคำสั่งอพยพ การมีแบตเตอรี่สำรองไม่ใช่เหตุผลให้พักอยู่ในพื้นที่อันตรายต่อไป
เลือก Huawei, Sigenergy, Solis, Deye หรือ Atmoce อย่างไร?
การเลือก solar inverter สำหรับบ้านเสี่ยงน้ำท่วม ควรเริ่มจากระบบสำรองไฟที่ต้องการและตำแหน่งติดตั้ง ไม่ใช่จัดอันดับว่าแบรนด์ใด “ทนน้ำท่วมที่สุด”
Huawei: เลือก SUN2000 ร่วมกับ LUNA2000 และชุดสำรองไฟที่รองรับ
อินเวอร์เตอร์และแบตเตอรี่ Huawei ที่ Insider System มีผลิตภัณฑ์ SUN2000, แบตเตอรี่ LUNA2000 และอุปกรณ์อย่าง SmartGuard หรือ Backup Box
สำหรับบ้านที่ต้องการสำรองไฟ ต้องเลือกชุดที่เข้ากันได้ทั้งอินเวอร์เตอร์ แบตเตอรี่ และอุปกรณ์สลับระบบ โดยตรวจสอบระบบไฟ 1 เฟสหรือ 3 เฟส กำลังจ่ายสำรอง และข้อจำกัดของรุ่นนั้น ไม่ใช่ SUN2000 ทุกเครื่องจะนำมาต่อแบตเตอรี่และสำรองไฟได้เหมือนกัน
Sigenergy: เลือก SigenStor และรูปแบบระบบสำรองไฟทั้งชุด
ผลิตภัณฑ์ Sigenergy มีทั้ง SigenStor, Sigen Hybrid และแบตเตอรี่ รวมถึงข้อมูล SigenStor NEO สำหรับการวางระบบพลังงานภายในบ้าน
ประเด็นที่ควรให้ผู้ติดตั้งตรวจสอบคือ รุ่นและจำนวนโมดูลแบตเตอรี่ อุปกรณ์ Gateway หรือส่วนควบคุมสำรองไฟตามรุ่น ตำแหน่งวางทั้งชุด และวงจรที่ต้องการให้ทำงานต่อ การออกแบบแบบโมดูลาร์ไม่ได้หมายความว่าสามารถวางชั้น 2 ได้ทุกตำแหน่งโดยไม่ตรวจสอบน้ำหนักและข้อกำหนดการติดตั้ง
Solis: เลือก Hybrid Inverter พร้อมแบตเตอรี่ในรายการรองรับ
สำหรับ Solis Hybrid Inverter ควรพิจารณารุ่นที่มีฟังก์ชันสำรองไฟและเลือกแบตเตอรี่จากรายการความเข้ากันได้ของผู้ผลิต
คำว่า “แบตเตอรี่สำหรับ Solis” ไม่ได้หมายถึงแบตเตอรี่ทุกยี่ห้อหรือทุกแรงดันจะใช้ร่วมกันได้ ต้องตรวจสอบรุ่นอินเวอร์เตอร์ รุ่นแบตเตอรี่ ระบบสื่อสาร BMS และข้อกำหนดซอฟต์แวร์ร่วมกัน โดย Solis มีคำแนะนำให้ตรวจ Battery Compatibility List ของรุ่นที่ใช้งานโดยตรง
Deye: ตรวจสอบ Hybrid Inverter และแบตเตอรี่เป็นรายรุ่น
Deye มีทั้งผลิตภัณฑ์ Hybrid Inverter และระบบกักเก็บพลังงาน ตัวอย่างแบตเตอรี่จากผู้ผลิตคือ SE-G5.1 Pro-B แต่การนำมาใช้งานต้องตรวจสอบความเข้ากันได้กับอินเวอร์เตอร์และเงื่อนไขติดตั้งของชุดที่เลือก
สำหรับบ้านเสี่ยงน้ำท่วม ควรให้ผู้ติดตั้งระบุให้ชัดว่าอุปกรณ์ใดเป็นส่วนจ่ายไฟสำรอง วงจรใดจะยังมีไฟเมื่อการไฟฟ้าดับ และต้องหยุดระบบอย่างไรหากน้ำเข้าพื้นที่
Atmoce: ไมโครอินเวอร์เตอร์
Atmoce Microinverter เป็นอีกทางเลือกของการใช้ไฟจากโซลาร์เซลล์ โดยใช้ไมโครอินเวอร์เตอร์ในระบบผลิตไฟ ไม่ใช่ Hybrid Inverter แบบรวมศูนย์ตามรูปแบบของสินค้าบางกลุ่มข้างต้น
หากต้องการสำรองไฟ ต้องพิจารณาระบบที่รองรับร่วมกัน เช่น M-ELV Battery และ M-Backup ตามโซลูชันของผู้ผลิต การติดตั้งไมโครอินเวอร์เตอร์บนหลังคาเพียงอย่างเดียวจึงยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่าไฟดับแล้วบ้านจะมีไฟใช้
อุปกรณ์อื่นบนเว็บไซต์มีบทบาทอย่างไร?
เว็บไซต์ Insider System ยังมีแบตเตอรี่ Dyness ไมโครอินเวอร์เตอร์ Enphase และแผงโซลาร์เซลล์ AIKO กับ LONGi ซึ่งเป็นส่วนประกอบที่อาจนำมาพิจารณาในการออกแบบระบบ
อย่างไรก็ตาม แผงโซลาร์เซลล์ทำหน้าที่ผลิตพลังงาน ส่วนความสามารถในการสำรองไฟขึ้นอยู่กับระบบแปลงพลังงาน แบตเตอรี่ และชุดควบคุมที่ใช้ร่วมกัน การเลือกแผงแบรนด์ใดจึงไม่ได้ทำให้ระบบใช้งานขณะไฟดับได้โดยลำพัง และไม่ควรจับคู่อุปกรณ์ข้ามแบรนด์โดยยังไม่ได้ตรวจสอบการรองรับ
แบตเตอรี่โซลาร์เซลล์สำรองไฟได้นานกี่ชั่วโมง?
ระยะเวลาสำรองไฟขึ้นอยู่กับพลังงานที่เหลือและใช้ได้จริงในแบตเตอรี่ รวมถึงกำลังไฟเฉลี่ยของเครื่องใช้ไฟฟ้าที่เปิดพร้อมกัน
เวลาสำรองโดยประมาณ = พลังงานที่พร้อมจ่ายให้โหลดจริง (kWh) ÷ กำลังไฟเฉลี่ยของโหลด (kW)
ตัวอย่างสมมติเพื่ออธิบายวิธีคิด: หากมีพลังงานพร้อมจ่ายให้เครื่องใช้ไฟฟ้าจริง 4 kWh หลังเผื่อข้อจำกัดและการสูญเสียแล้ว และใช้ไฟเฉลี่ย 0.5 kW จะสำรองได้ประมาณ 8 ชั่วโมง
ตัวเลขนี้ไม่ใช่ผลทดสอบของผลิตภัณฑ์ใด ระยะเวลาจริงเปลี่ยนตามระดับประจุ อายุแบตเตอรี่ อุณหภูมิ และพฤติกรรมการใช้ไฟ อีกทั้งต้องตรวจสอบ กำลังจ่ายสูงสุดเป็น kW แยกจาก ความจุเป็น kWh เพราะแบตเตอรี่มีพลังงานเหลือไม่ได้หมายความว่าจะเปิดเครื่องใช้ไฟฟ้ากำลังสูงได้ทุกเครื่องพร้อมกัน
หากน้ำเริ่มเข้าบ้าน ควรทำอย่างไรกับระบบโซลาร์เซลล์?
ควรมีแผนหยุดระบบจากผู้ติดตั้งตั้งแต่ก่อนเกิดเหตุ โดยระบุแหล่งจ่ายไฟทั้งหมด จุดตัดระบบ และผู้ติดต่อฉุกเฉินให้คนในบ้านเข้าใจ
เมื่อเกิดน้ำท่วม ให้ปฏิบัติตามแผนเฉพาะเมื่อสามารถเข้าถึงอุปกรณ์ได้อย่างปลอดภัย ห้ามเดินลุยน้ำไปเปิดหรือปิดสวิตช์ ห้ามสัมผัสแบตเตอรี่ที่จมน้ำ และห้ามถอดสายไฟหรือย้ายชุดแบตเตอรี่เองขณะเกิดเหตุ
คู่มือ Huawei LUNA2000-S1 ระบุไม่ให้นำแบตเตอรี่ที่เปียกแช่น้ำกลับมาใช้งาน ส่วนคู่มือ SigenStor ให้หยุดใช้อุปกรณ์หลังเหตุจมน้ำและติดต่อผู้ติดตั้ง แม้น้ำจะลดแล้วก็ไม่ควรทดลองเปิดเครื่องเพื่อดูว่ายังทำงานได้หรือไม่
คำถามที่พบบ่อย
อุปกรณ์มีมาตรฐาน IP65 หรือ IP66 หมายความว่าใช้ตอนน้ำท่วมได้ไหม?
ไม่ควรตีความเช่นนั้น ระดับป้องกันฝุ่นและน้ำต้องอ่านตามเงื่อนไขการทดสอบและคู่มือของรุ่น ไม่ใช่การรับรองให้ใช้งานขณะจมน้ำ หากอุปกรณ์ถูกน้ำท่วมให้หยุดใช้และติดต่อผู้ติดตั้ง
ติดแบตเตอรี่ชั้น 2 แต่ตู้ไฟอยู่ชั้นล่างได้หรือไม่?
ต้องตรวจแบบระบบทั้งหมด หากตู้ไฟหรืออุปกรณ์สำคัญในเส้นทางสำรองไฟถูกน้ำท่วม ระบบอาจไม่สามารถใช้งานอย่างปลอดภัยได้ แม้แบตเตอรี่ยังแห้งอยู่
บ้านติด On-Grid อยู่แล้ว เพิ่มแบตเตอรี่เพื่อสำรองไฟได้ไหม?
บางระบบปรับเพิ่มได้ แต่ต้องตรวจสอบอินเวอร์เตอร์เดิมและรูปแบบการเชื่อมต่อ อาจต้องเพิ่มอุปกรณ์หรือเปลี่ยนบางส่วน ไม่ใช่ต่อแบตเตอรี่เข้ากับ On-Grid Inverter ได้โดยตรงทุกเครื่อง
ควรเลือกสำรองไฟทั้งบ้านหรือเฉพาะชั้น 2?
สำหรับบ้านเสี่ยงน้ำท่วม ควรเริ่มประเมินจากวงจรจำเป็นในพื้นที่ปลอดภัยก่อน แล้วจึงพิจารณาขยายขอบเขตตามงบประมาณและผลสำรวจระบบไฟจริง
วางแผนกับ Insider System ก่อนเลือกตำแหน่งและขนาดระบบ
บ้านแต่ละหลังมีระดับความเสี่ยงและโครงสร้างไฟฟ้าต่างกัน ก่อนเลือก Hybrid Inverter หรือแบตเตอรี่โซลาร์เซลล์ ควรเตรียมข้อมูลระดับน้ำที่เคยท่วม ภาพตู้ไฟ ตำแหน่งติดตั้งที่เสนอ ระบบไฟ 1 เฟสหรือ 3 เฟส และรายการเครื่องใช้ไฟฟ้าที่ต้องการสำรอง
Insider System ให้บริการออกแบบและติดตั้งโซลาร์เซลล์สำหรับบ้าน อาคารธุรกิจ และโรงงาน มีสำนักงานในกรุงเทพฯ และให้บริการทุกเขตในกรุงเทพฯ รวมถึงนนทบุรี ปทุมธานี สมุทรปราการ ชลบุรี ระยอง ฉะเชิงเทรา พระนครศรีอยุธยา นครปฐม ราชบุรี และนครราชสีมา ดูรายละเอียดที่ หน้าพื้นที่ให้บริการติดตั้งโซลาร์เซลล์
ติดต่อสอบถาม: 02-069-5454 หรือ 081-146-7534
